Jouw rechten als zwangeren
Voor, tijdens en na de bevalling.
Jouw rechten tijdens de bevalling staan vastgelegd in de wet. Die rechten beschermen je zodat jij zelf beslist over wat er met jouw lichaam gebeurt. Toch laat onderzoek zien dat dit in de praktijk vaak niet goed gaat.
Daarom is het belangrijk te weten wat je rechten zijn!
Wat zijn je rechten?
Jouw recht is dat jij bepaalt wat er met jouw lichaam gebeurt. Zorgverleners mogen niet zomaar medische handelingen uitvoeren of beslissingen voor je nemen zonder jouw toestemming.
Je hebt recht op duidelijke en begrijpelijke informatie, zodat je zelf keuzes kunt maken. Je mag vragen stellen, bedenktijd nemen en ook “nee” zeggen. Dit geldt ook tijdens de zwangerschap én tijdens de bevalling. Deze rechten zijn vastgelegd in de Wet op de geneeskundige behandelings-overeenkomst (WGBO).
Wat is informed consent?
Informed consent betekent dat je toestemming geeft voor een medische handeling op basis van goede en begrijpelijke informatie. Volgens de Wet op de geneeskundige behandelings-overeenkomst (WGBO) mag een medische handeling in principe niet worden uitgevoerd zonder jouw toestemming.
Hulp nodig? de SNAPT-Methode helpt je de juiste vragen stellen zodat jij je eigen keuzes kunt maken aan de hand van het informed consent principe.
Altijd recht op deze informatie!
Je zorgverlener moet je duidelijk en op tijd uitleg geven over:
• wat er precies gaat gebeuren;
• waarom dit wordt voorgesteld;
• welke andere opties er zijn;
• de risico’s en gevolgen die er zijn, zowel nu als later;
• dat je altijd mag weigeren, om bedenk tijd mag vragen of om een andere aanpak mag vragen.
Ja. Voor elke medische handeling is jouw uitdrukkelijke toestemming nodig.
Alleen als uitstel direct levensgevaarlijk is voor jou en er geen tijd is om toestemming te vragen, mag een zorgverlener zonder toestemming handelen.
Gaat het om een acuut risico dat alleen het ongeboren kind betreft? Dan blijft jouw toestemming altijd nodig.
‘Op tijd’ betekent dat deze uitleg niet pas tijdens de bevalling voor het eerst wordt gegeven, maar al tijdens de zwangerschap is besproken. Veel situaties die kunnen leiden tot een verwijzing naar de tweede lijn of tot medische ingrepen komen vaak voor. Dat is bekend.
Daarom gaat het niet alleen om ingrepen bij een verhoogd risico, maar ook om ingrepen die standaard worden uitgevoerd, zoals een inwendig onderzoek (toucheren) tijdens de bevalling.
Deze informatie moet vooraf worden gegeven, omdat je tijdens de bevalling vaak minder goed nieuwe informatie kunt verwerken. Soms is er haast en moeten beslissingen snel worden genomen. Tegelijk kunnen medische ingrepen grote gevolgen hebben voor je lichamelijke en mentale gezondheid. Juist daarom is het belangrijk dat je hierover al eerder goed bent geïnformeerd, zodat je echt een bewuste keuze kunt maken.
Een overdracht of verplaatsing naar de tweede lijn (bijvoorbeeld naar het ziekenhuis) is geen medische handeling, maar een zorgbeslissing. Toch moet de zorgverlener dit altijd met je bespreken. Je hebt recht op uitleg over:
- waarom overdracht wordt voorgesteld;
- wat dit voor jou betekent;
- welke alternatieven er zijn.
Op basis daarvan mag jij een zelf een keuze maken.
Als je een overdracht weigert, betekent dat niet dat de zorg stopt door jouw zorgverlener. De zorgverlener heeft een zorgplicht en moet in principe zorg aan jou blijven verlenen.
Alleen als de zorgverlener de zorg echt niet verantwoord kan voortzetten, mag hij of zij de zorg beëindigen. In dat geval moet de zorgverlener zorgen voor een andere zorgverlener die de zorg kan overnemen. Je mag dus niet zomaar zonder zorg worden achtergelaten.
Ken je rechten!
Het is belangrijk om je rechten te kennen. In de geboortezorg gaat het vaak mis met uitleg en toestemming.
Uit groot onderzoek (Van der Pijl e.a., 2022) onder meer dan 11.000 vrouwen in Nederland blijkt dat bij medische ingrepen tijdens de bevalling vaak geen duidelijke uitleg wordt gegeven en geen toestemming wordt gevraagd.
Bij sommige ingrepen, zoals het geven van medicijnen om weeën op te wekken na de geboorte of het knippen (een knip), kreeg bij een groot deel van de vrouwen – ongeveer de helft – geen goede uitleg of werd geen toestemming gevraagd. Soms werd een ingreep zelfs gedaan terwijl een vrouw had gezegd dat zij dit niet wilde.
Vrouwen die dit meemaken, kijken later vaker negatief of zelfs traumatisch terug op hun bevalling.
Ook ander onderzoek (Vogels-Broeke e.a., 2022) laat zien dat vrouwen zich bij sommige medische ingrepen niet altijd vrij voelen om echt een keuze te maken. Bij vrouwen die een inleiding kregen, voelde ongeveer de helft zich onder druk gezet om hiermee akkoord te gaan. Bij een keizersnede voelde zo’n 2 op de 5 vrouwen deze druk
Juist omdat dit gebeurt, is het belangrijk dat je je rechten kent.
Jij beslist zelf wat er met jouw lichaam gebeurt. Je hebt recht op duidelijke uitleg en je mag altijd “nee” zeggen. Als je dit weet, sta je sterker, tijdens de zwangerschap én de bevalling.
Vragen over je rechten?
Speciaal voor zwangeren die vragen hebben over hun rechten bestaat cliëntenorganisatie de GeboorteBeweging. Deze organisatie zet zich in voor de rechten van vrouwen tijdens de zwangerschap en bevalling, en helpt je om je keuzes en rechten te begrijpen.
De GeboorteBeweging biedt:
een 24-uur bereikbaar telefoonnummer/WhatsApp-lijn voor vragen of acute hulp als je niet genoeg informatie krijgt of je onder druk voelt staan om een keuze te maken waar je niet achter staat;
een open en een besloten Facebookgroep waar je vragen kunt stellen, ervaringen kunt delen en steun kunt vinden;
informatie en antwoorden op veelgestelde vragen over je rechten, keuzes en wat je kunt doen als je vastloopt in de zorg;
een luisterend oor en ondersteuning, bijvoorbeeld als je een slechte bevalervaring hebt gehad en daarover wilt praten.
De GeboorteBeweging helpt je jouw eigen keuzes te maken over jouw lichaam en zorg, en zorgt ervoor dat je weet wat jouw wettelijke rechten zijn zodat je sterker staat in gesprekken met zorgverleners.